اسلامى است . و مقصود اين است كه مانند ساير جوامع نمىتوانند در برابر جامعه اسلامى صف آرايى و عرض اندام كنند ، و آزادانه در انتشار عقايد خرافى و هوى و هوس خود به فعاليت بپردازند ، و عقايد و اعمال فاسد و مفسد جامعه بشرى خود را رواج دهند ، بلكه بايد با تقديم دو دستى جزيه همواره خوار و زير دست باشند . پس آيه شريفه ظهور دارد در اينكه منظور از « صغار ايشان » معناى مذكور است ، نه اينكه مسلمين و يا زمامداران اسلام به آنان توهين و بى احترامى نموده و يا آنها را مسخره كنند ، زيرا اين معنا با سكينت و وقار اسلامى سازگار نيست ، هر چند بعضى از مفسرين آيه را بدان معنا كرده‌اند . كلمه « يد » به معناى دست آدمى است ، و به قدرت و نعمت نيز اطلاق مىشود ، حال اگر منظور از آن در آيه شريفه معناى اول باشد ، قهرا معناى آيه اين مىشود : « تا آنكه جزيه را به دست خود بدهند » و اگر منظور از آن معناى دوم باشد ، معناى آيه اين مىشود : « تا آنكه جزيه را از ترس قدرت و سلطنت شما به شما بدهند ، در حالى كه ذليل و زير دست شمايند و در برابر شما گردن فرازى نمىكنند » . پس معناى آيه - و خدا داناتر است - اين مىشود : « با اهل كتاب كارزار كنيد ، زيرا ايشان به خدا و روز جزا ايمان نمىآورند ، ايمانى كه مقبول باشد و از راه صواب منحرف نباشد ، و نيز آنها محرمات الهى را حرام نمىدانند ، و به دين حقى كه با نظام خلقت الهى سازگار باشد نمىگروند ، با ايشان كارزار كنيد ، و كارزار با آنان را ادامه دهيد تا آنجا كه ذليل و زبون و زير دست شما شوند ، و نسبت به حكومت شما خاضع گردند ، و خراجى را كه براى آنان بريده‌ايد بپردازند ، تا ذلت خود را در طرز اداى آن مشاهده نمايند ، و از سوى ديگر با پرداخت آن حفظ ذمه و خون خود و اداره امور خويشتن را تامين نمايند » . * ( « وَقالَتِ الْيَهُودُ عُزَيْرٌ ابْنُ اللَّه وَقالَتِ النَّصارى الْمَسِيحُ ابْنُ اللَّه . . . » ) * كلمه « مضاهاة » به معناى مشابهت و هم شكل بودن است ، و كلمه « افك » - بطورى كه راغب مىنويسد - به معناى هر چيزيست كه از وجه حقيقى خودش منحرف شده باشد ، و بنا به گفته وى معناى « يؤفكون » اين است كه ايشان در مرحله اعتقاد ، از حق بسوى باطل منحرف مىشوند « 1 » .

--> ( 1 ) مفردات راغب ، ماده « افك »